Lakzegels familie De Roller

Inleiding

Een goede bron voor Nederlandse familiewapens is het archief van de archivaris R.T. Muschart. Hij heeft tussen 1918 en 1950 schetsen gemaakt van de door hem in archieven aangetroffen zegels. Ook heeft hij de familienaam en de vindplaats van de zegels genoteerd. De door de heer Muschart beschreven zegel zijn te vinden bij het CBG, Centrum voor familiegeschiedenis.
Uit deze gegevens bleek dat door een aantal leden van de familie De Roller een lakzegel is gebruikt. De zegels van Johan Henrick de Roller, Hendrik Jan de Roller en David van Sontsveld de Roller zijn door Muschart beschreven. Het gaat hierbij om respectievelijk de jurist, de predikant en de secretaris van Zutphen.
Met behulp van zijn aantekeningen heb ik de zegels van Johan Henrick (Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers en in het Gelders Archief) en Hendrik Jan (Oud Archief Doesburg te Doesburg) kunnen terugvinden. Het door Muschart genoemde zegel van David van Sontsveld heb ik niet kunnen vinden. Mogelijk is het archief omgenummerd of is het zegel verloren gegaan.

Ook van de vader van Johan Henrick, Joost de Roller bevinden zich in het archief North Rhein Westfalen te Munster (D) lakzegels. De houtkoper Lambert Tieleman de Roller, broer van Hendrik Jan, heeft ook lakzegels gebruikt die te vinden zijn in het Gemeente Archief van Kampen en bij Tresoar.
Hieronder volgt een overzicht van de verschillende lakzels die in onze familie zijn gebruikt.

Wapenvoerders

Joost de Roller

Joost de Roller leefde van ca. 1629 tot 1666 en was jurist. Hij werkte vanuit Groll (Groenlo) en Bocholt (D). In het Archief North Rhein Westfalen zijn een aantal brieven van hem bewaard gebleven. Het gaat om werkcorrespondentie. In twee dossiers zijn lakzegels van Joost aanwezig. Het zegel bestaat uit een laatgotisch schild met daarop twee schuingekruiste dubbele leliespaken die onderdeel zijn van een ring. De helm met vlucht is in aangezicht afgebeeld (zie afbeelding 1).
Het zegel komt voor in het archief Landsberg Velen nr. 18341 waarin correspondentie tussen Joost de Roller en de Graaf van Velen bewaard is gebleven. Er zijn brieven van Joost uit Groll en Bocholt. Op de brief van 15 mei 1662 die vanuit 'Bocholt 24' is verzonden is het zegel van Joost aanwezig. Dit is het oudste zegel, binnen onze familie, dat ik tot nu toe heb kunnen vinden.
In het archief Landsberg Velen nr. 21500 is een brief van Joost van augustus 1669 aanwezig. Deze brief is gericht aan de Graaf van Velen en de brief is door Joost gezegeld.

Lakzegel Joost 1662

Afbeelding 1. Twee lakzegels van Joost De Roller; links die uit 1662 en rechts het zegel uit 1669 (bron: Landes Archiv Northrhein Westfalen, Abt. Westfalen)

Johan Henrick de Roller

Johan Henrick de Roller is de zoon van Joost de Roller en Sybilla van Basten. Johan leefde van 1663 tot 1718. Johan was net als zijn vader jurist. Hij werkte vanuit Bredevoort. Van Johan Henrick zijn verschillende lakzegels bewaard gebleven. Deze bevinden zich onder andere in het Rechterlijk Archief van de Stad Groenlo, 1559-1811, dat in het Erfgoed Centrum Achterhoek Liemers ligt. De aanwezige gezegelde brieven zijn werk gerelateerd en dateren uit de periode 1708-1710. In het Gelders Archief is ook een zegel aanwezig in het archief van de Leenkamer Gelre en Zutphen nr. 0002, 153, blz. 1075. Dit stuk dateert uit november 1711 en Johan Henrick zegelde hier als curator. Het zegel van Johan Henrick is gelijk aan dat van zijn vader (zie afbeelding 2).

lakzegel Johan henrick

Afbeelding 2. Lakzegel van Johan Henrick de Roller, rechts boven. Links onder het zegel van zijn schoonvader David van Sontsvelt
(bron: Gelders Archief, Leenkamer Gelre en Zutphen, nr. 0002, 153, blz 1075)

Hendrik Jan de Roller

Hendrik Jan de Roller is de tweede zoon van David Hendrik de Roller en Geertruid Abbing en de kleinzoon van de hier boven genoemde Johan Henrick de Roller, die gehuwd was met Anna Elisabeth van Sontsvelt. Hendrik Jan leefde van 1741 tot 1818. Hendrik Jan was predikant in Bredevoort. Toen hij solliciteerde naar een aanstelling in Doesburg verzegelde hij zijn sollicitatiebrief twee keer. Deze brief ligt in het Oud Archief Doesburg. Zijn zegel is een variant van het familiewapen. Was de ring met twee schuingekruiste dubbele leliespaken bij Joost en Johan Henrick op een laatgotisch schild afgebeeld, zonder kleur indicaties, bij Hendrik Jan is het op een Renaissance schild afgebeeld met een kleurindicatie voor het schild (zie afbeelding 3).
De rechterkant van dit schild heeft een insnijding. Vanachter deze insnijding is een hand? met bloemen te zien. Links van het schild zijn stralen van de zon te zien. Op het schild zelf is een verticale arcering aangebracht die voor de kleur rood 'keel' staat. De spaken en rad hebben geen arcering. Dit kan inhouden dat deze zilver, metaal, waren. De onderkant van het schild is gekruld en de hoeken aan de bovenkant van het schild zijn afgeschuind. De helm met vlucht is in zijaanzicht.

lakzegel Hendrik Jan

Afbeelding 3. Lakzegel van Hendrik Jan de Roller
(bron: Oud Archief Doesburg, nr. 329, d.d. 19-12-1772)

Lambert Tieleman de Roller

Lambert Tieleman de Roller is de vierde zoon van David Hendrik de Roller en Geertruid Abbing en de jongere broer van Hendrik Jan. Hij gebruikte hetzelfde wapen als zijn broer Hendrik Jan.Dit zegel is vrij grof en er zijn geen aanwijzingen voor kleuren te zien. Lambert Tieleman leefde van 1747 tot 1793. Hij was houthandelaar te Zutphen. Omdat hij een fanatiek patriot was werd hij op 18 juli 1788 uit Zutphen verbannen. In het voorjaar van 1788 was hij in Kampen bij de familie Daandels. De familie Daendels was hier om officieel te trouwen aangezien hun eerdere huwelijk niet werd erkend (zie Daendels ). De vrouw van Herman Willem Daendels, Aleida van Vlierden, stelde in Kampen een besloten testament op waarbij Lambert Tieleman als momboir optrad. Dit testament is door Aleida en Lambert van hun zegels voorzien (zie afbeelding 4, links).
Vanwege zijn verbanning vluchtte Lambert Tieleman met zijn vrouw, Johanna Middelburg, naar Duinkerken. Van zijn briefwisseling met Court Lambertus Van Beyma, een patriotten leider uit Franeker, die ook als politiek vluchteling in Frankrijk verbleef, zijn, uit deze Franse periode, brieven met het lakzegel van Lambert Tieleman bewaard gebleven. In 1792, tijdens de Franse revolutie, paste Lambert Tieleman zijn lakzegel aan. Zijn heraldische wapen, een ring met twee schuingekruiste dubbele leliespaken op een Gotisch schild, heeft hij vervangen door zijn monogram, LTDR (zie afbeelding 4, rechts). Waarschijnlijk hoopte hij dat hij daardoor niet voor Koningsgezind zou worden aangezien. De Franse Koningen voerden lelies is hun wapen en de Koningsgezinden verloren hun hoofd onder de quillotine tijdens het schrikbewind van Robespierre.

lakzegel Lambert Tileman oud

Afbeelding 4. Lakzegels van Lambert Tieleman, links: oud, rechts: nieuw
(bronnen: Stadsarchief Kampen. Archief 14, inv.nr 161-205, 7 maart 1788, besloten testamenten en Tresoar 318-06-15, stuk 266)

Wapenbrief

Een familiewapen vererft op de stamhouder. De oudst bekende wapenvoerder is Joost de Roller. De oudste kleinzoon van Joost, Joost Gerhard is nooit getrouwd. De familieband loopt via de tweede kleinzoon David Hendrik. Van de oudste zoon van David Hendrik, Jan Hendrik, heb ik geen lakzegel kunnen vinden. Daarnaast heeft Jan Hendrik alleen volwasenen dochters gehad. Hendrik Jan de Roller en Lambert Tieleman de Roller, die een variatie op het familiewapen voerden, zijn beide kinderloos gebleven. Het leek mij daarom gepast om het oudst bekende lakzegel, op een brief uit 1662, gedateerd 15 mei Juliaans/ 5 mei Gregoriaans, van Joost de Roller, te gebruiken voor de aanvraag van een 'Wapenbrief'.

Omdat kleurindicaties op het lakzegel ontbraken zijn de kleuren in samenspraak met de heer Anders Daae† (Consulentschap Heraldiek) tot stand gekomen. De wapentekening is gemaakt door Heraldisch atelier De Raaf. De wapenregistratie is door de Nederlandse Genealogische vereniging uitgevoerd.

Het probleem bij lakzegels is dat er niet altijd een indicatie is gegeven van de kleur. Dit is, zoals gezegt, ook het geval bij het zegel van Joost de Roller. De zegels van Hendrik Jan heeft wel een kleur indicatie voor het schild. De leliespaken en het rad zijn zonder arcering, mogelijk wijst dit op de kleur wit, zilver. Omdat het een variatie op het oorspronkelijke wapen betreft zijn mogelijk ook de kleuren aangepast om het verschil met het originele familiewapen duidelijk aan te geven.

Aan de hand van de stamreeks met beroepen heeft de heer Anders Daae een kleurvoorstel gemaakt, blauw met zilver. In de heraldiek hebben de kleuren een betekenis. Het zilver, metaal, wordt vergeleken met de spiegel van de zilverglanzende paarlen, waaraan de betekenis wordt toegekend van reinheid, wijsheid, onschuld en vreugde. Het blauw is van het hemelsblauw afgeleid en staat voor trouw, bestendigheid en deemoed (zie b.v. Kleurensymboliek in familiewapens). Ik kon mij in deze kleurenkeuze vinden. Ook de gekozen voorstelling heeft ongetwijfeld een betekenis. Wat deze geweest is is niet bekend.

Ons familiewapen is bij het College Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging geregistreed onder nummer NRF 2016.247. De wapenbrief omschrijft het wapen als volgt: blauw, twee schuingekruiste dubbele leliestaven gevlochten door een ring, alles van zilver. Helmteken: een blauwe vlucht. Dekkleden: blauw, gevoerd van zilver (zie afbeelding 5). Het wapen is ten behoeve van de naamdragende nakomenlingen van Joost de Roller.

Afbeelding 5. Het geregistreerde familiewapen De Roller
(bron: WAZAMAR, tekening: Henk 't Jong, Heraldisch atelier De Raaf)

Niet iedereen heeft het geluk dat zijn voorouders al een familiewapen hadden. Wie zelf een familiewapen wil ontwerpen dient bij de voorstelling en de toe te passen kleuren rekening te houden met de heraldische richtlijnen. Houdt u er ook rekening mee dat na registratie van het wapen uw familie er aan vast zit. Het ontwerpen van een familiewapen kan ook uitbesteed worden. Veelal kan dit bij een registrerende instelling of een heraldisch tekenbureau.

Voor wie zelf een familiewapen wil ontwerpen verwijs ik graag naar het Heraldisch atelier De Raaf dat kritisch en met kennis van zaken te werk gaat. Richtlijnen voor familiewapens zijn onder andere te vinden op de sites van de Heraldisch atelier De Raaf, de Hoge Raad van Adel, het Nederlands Genoodschap voor Heraldiek en de Nederlandse Genealogische Vereniging.